Fren Sisteminin Kontrolü ve Bakımı

Kısa cevap: Fren bakımı, aracı güvenli şekilde kaldırıp tekerleği söktükten sonra üç şeyi sırayla kontrol etmekle başlar: pastaların (balata) kalan kalınlığı, diskin (rotor) yüzeyi ve kalınlığı, hidrolik sıvısının seviyesi ile rengi. Pasta ince kalmışsa değiştirilir, disk çizik veya sınır kalınlığın altındaysa yenilenir, sıvı koyulaşmışsa boşaltılıp taze DOT sıvısıyla doldurulur ve sistemin havası alınır. El aletleri ve sabırla, bir tekerlekte ortalama 45–60 dakika süren bir iş.

Frenlerin bakıma ihtiyaç duyduğunu nasıl anlarım?

Araç size zaten söylüyor, dinlemek yeterli. En sık görülen işaretler:

• Metalik cızırtı veya ıslık: Pastanın uyarı plakası diske temas ediyor demektir. Bu ses "yakında" değil, "şimdi" anlamına gelir.
• Pedalın yumuşaması, dibe kadar inmesi: Sistemde hava ya da sıvı kaçağı var.
• Frende titreme: Genellikle disk yüzeyinin çarpılması (salgı yapması).
• Aracın bir tarafa çekmesi: Bir kaliper piston sıkışmış olabilir. Bunu lastik aşınmasıyla karıştırmayın; tekerlek dengesizliği ve rot ayarı kaynaklı çekmeler de benzer his verir.
• Fren yaparken egzoz veya motor bölgesinden gelen yanık kokusu: Aşırı ısınmış pasta.

Fren bakımı nasıl yapılır: adım adım

1. Hazırlık ve güvenlik

Aracı düz zemine alın, el frenini çekin (arka frenlere bakacaksanız el frenini bırakıp takozla sabitleyin). Bijonları yerdeyken bir tur gevşetin, sonra krikoyla kaldırıp mutlaka sehpa koyun. Kriko tek başına taşıyıcı değildir. Fren tozu solunmaz; toz almak için hava tabancası değil fren temizleyici sprey kullanın.

2. Pastaları ölçün

Kaliperi çıkarmadan, tekerlek boşluğundan pastanın sürtünme malzemesini görebilirsiniz. Metal taban plakası hesaba katılmaz; sadece balata malzemesi ölçülür. Genel kural olarak 3 mm altına düşmüş pasta değiştirilir; kesin sınır için aracın kullanım kılavuzuna bakın. İç ve dış pastanın aşınması birbirinden çok farklıysa kaliper kızakları kurumuş, piston geri dönmüyor demektir.

3. Diski kontrol edin

Elinizi (motor soğukken) disk yüzeyinde gezdirin. Derin tırnak takan çizikler, yüzeyde mavi-mor renk değişimi, kenarda oluşan belirgin bir çıkıntı varsa disk ömrünü tamamlamış. Her diskin göbeğinde ya da dış kenarında minimum kalınlık değeri yazılıdır ("MIN TH" gibi). Mikrometreyle ölçtüğünüz değer bunun altındaysa tornalama bile yapılmaz, disk yenilenir.

4. Pasta değişimi

1. Kaliper kızak cıvatalarını sökün, kaliperi yukarı kaldırıp askıya alın. Hortumdan sarkıtmayın.
2. Eski pastaları çıkarın, yay/klipsleri saklayın.
3. Pistonu geri itin. Bunun için ya özel piston sıkma aleti ya da eski pastanın üzerinden bastıran bir işkence kullanın. Arka frenlerde piston çoğu araçta çevrilerek içeri girer, zorla bastırmayın.
4. Piston geri giderken depodaki sıvı taşabilir; depo kapağını gevşetip seviyeyi gözlemek işe yarar.
5. Kızak pimlerini temizleyip uygun gresle yağlayın. Balata sırtına ve klips temas noktalarına ince bir tabaka gres, gıcırtıyı önler. Sürtünme yüzeyine asla yağ değmesin.
6. Toplayın, bijonları çapraz sırayla ve tork anahtarıyla sıkın.

5. Hidrolik sıvısı

Fren sıvısı nem çeker; su kaptığında kaynama noktası düşer ve uzun inişlerde pedal boşalır. Berrak sarıdan koyu kahveye dönmüş sıvı değişmelidir. Üreticilerin çoğu iki yılda bir yenilenmesini önerir. Kılavuzda yazan tipi (DOT 4, DOT 5.1 vb.) kullanın, DOT 5 silikon esaslıdır ve karıştırılmaz.

Hava alma sırası genelde ana merkeze en uzak tekerlekten en yakına doğrudur. Bir kişi pedala basıp tutar, siz nipeli açar, kabarcıksız akış gelince kapatırsınız. Depo hiçbir zaman boşalmasın; boşalırsa işi baştan yaparsınız.

Kontrol sıklığı

Sık yapılan hatalar

• Yeni pastayı eski, çarpık diske takmak. Titreme geçmez, pasta çabuk biter.
• Tek tekerleğin pastasını değiştirmek. Pastalar aks bazında, ikili değişir.
• Kaliper cıvatalarını "elden geldiği kadar" sıkmak. Torka uyulmazsa ya kızak sıkışır ya cıvata gevşer.
• Fren sıvısını boyalı yüzeye damlatmak. Boyayı yer, hemen bol suyla yıkayın.
• İlk 200–300 km yumuşak sürüş yapmadan ani fren deneme