Multimetre ile Elektrik Arızaları Bulma

Kısa cevap: Aracınızın elektrik arızalarının büyük bölümünü, 200-300 liralık basit bir dijital multimetre ile bulabilirsiniz. Cihazı DC voltaj kademesine alıp siyah probu akü eksi kutbuna, kırmızı probu artı kutbuna değdirin. Motor kapalıyken 12,4-12,7 V görmelisiniz. Motoru çalıştırdığınızda değer 13,8-14,5 V arasına çıkmalı. Çıkmıyorsa alternatör, şarj kablosu veya regülatör tarafında sorun var. Çıkıyor ama araç sabahları zor uyanıyorsa, kaçak akım ya da yaşlanmış akü şüphelisi. Bu üç ölçümü öğrenmek, atölyeye gitmeden önce sorunun nerede olduğunu %80 oranında daraltır.

Multimetre kullanımı araç elektriği için neden bu kadar işe yarar?

Çünkü otomobildeki elektrik arızası neredeyse her zaman üç şeyden birine indirgenir: voltaj yok, voltaj var ama yeterli değil, ya da direnç fazla. Multimetre bu üçünü de ölçer. Göz kontrolü size kopmuş bir kabloyu gösterir ama içten oksitlenmiş bir soket ucunu, gevşemiş bir şase bağlantısını göstermez. Oysa multimetre 0,3 voltluk bir düşüşü bile yakalar.

Hangi kademeler yeterli?

• V⎓ (DC voltaj): 20 V kademesi. En çok kullanacağınız ayar.
• Ω (direnç): Sigorta, ampul, röle bobini ve kablo sürekliliği için.
• Süreklilik (bip sesi): Kablonun kopuk olup olmadığını saniyede söyler.
• A⎓ (DC akım): 10 A girişi. Kaçak akım ölçümü için, ama dikkatli kullanılmalı.

Şarj sistemini adım adım nasıl test ederim?

1. Dinlenme voltajı: Araç en az bir saat kapalı kalsın. Akü kutuplarını ölçün. 12,6 V civarı sağlıklı, 12,2 V yarı boş, 11,8 V ve altı ciddi şekilde deşarj.
2. Marş anındaki düşüş: Probları kutuplarda tutarken bir yardımcıdan marş vermesini isteyin. Voltaj 9,6 V altına düşüyorsa akü plakaları yorulmuş demektir.
3. Şarj voltajı: Motor rölantide çalışırken tekrar ölçün. 13,8-14,5 V bekleyin. 13,2 V altı zayıf şarj, 15 V üstü regülatör arızası ve aküyü kaynatan tehlikeli durum.
4. Yük altında şarj: Far, kalorifer fanı, arka cam rezistansı açık; devir 2000'e getirilmiş halde ölçün. Voltaj 13 V altına inmemeli.
5. Kablo düşüşü: Kırmızı probu alternatör çıkış civatasına, siyah probu akü artı kutbuna koyun. Motor çalışırken aradaki fark 0,3 V'u geçiyorsa kablo veya bağlantı direnç yapıyor.

Akü sabaha kadar boşalıyorsa kaçak akımı nasıl bulurum?

Aracı kilitleyip 20-30 dakika bekleyin; modüllerin uykuya geçmesi gerekir. Sonra akü eksi kablosunu sökün ve multimetreyi 10 A DC akım kademesinde eksi kutup ile sökülen kablo arasına seri bağlayın. Sağlıklı bir araçta 30-50 mA arası bir değer normaldir. 100 mA üstü kaçak, aküyü iki-üç günde bitirir.

Kaçağı bulmak için sigortaları tek tek çıkarın ve her çıkarmada ekrana bakın. Değer aniden düştüğünde suçlu devreyi buldunuz. En sık çıkanlar: bagaj ya da torpido lambası, sonradan takılan teyp, arıza yapmış bir röle. Akım sistemi sorunlarını teşhis etme konusunu ayrıntılı anlattığımız sayfada bu devrelerin haritasını çıkarma yöntemi de var.

Akım kademesindeyken probları asla akü kutuplarına doğrudan değdirmeyin. Cihazın içindeki sigorta anında atar, bazı modellerde kalıcı hasar oluşur.

Voltaj düşümü testi neden ohm ölçümünden daha güvenilir?

Direnç ölçümünü devre kapalıyken yaparsınız; oksitli bir soket bu şartlarda "sağlam" görünebilir. Ama akım geçmeye başladığında ısınır ve direnç yapar. Voltaj düşümü testi ise devre çalışırken yapılır, yani gerçek koşulu ölçer. Bir kablonun iki ucu arasında ölçtüğünüz fark 0,2 V'u geçmemeli; ampul soketi gibi noktalarda 0,1 V bile fazladır.

Far parlaklığının azalması, silecek motorunun yavaşlaması, sinyalin hızlı yanması genelde kopukluk değil bu tür bir direnç sorunudur. Far ve stop lambaları değişimi sırasında ampulü yenilediğiniz halde parlaklık artmıyorsa, soket ve şase noktasını ölçün.

Güvenlik: neye dikkat etmeliyim?

• Yüzük, kol saati ve metal bileklik çıkarılmalı. Akü artı kutbu ile şase arasına değen metal saniyeler içinde kızarır.
• Ölçüm yaparken kravat, geniş kollu giysi ve sarkan prob kabloları kayış-kasnak bölgesinden uzak dursun.
• Airbag ve ABS soketlerine multimetre ile dokunmayın; bazı devreler ölçüm akımından etkilenir.
• Aküyü sökeceksen önce eksi kutup, takarken önce artı kutup kuralını bozma.
• Şişmiş, çatlamış veya asit sızdıran aküyü ölçmeye çalışma; doğrudan deği